Türkiye'de Amerikan Pitbull Terrier, Dogo Argentino, Fila Brasileiro, Japanese Tosa, American Staffordshire Terrier ve American Bully ırkları mevzuatta “tehlike arz eden hayvan” olarak belirlenmiştir. Bu ırkların ve kapsam içine alınan melezlerinin üretilmesi, sahiplenilmesi, sahiplendirilmesi, satılması, reklamının yapılması ve ülkeye girişi yasaktır. Geçiş süresinde kısırlaştırılıp kayıt altına alınan köpeklerin sahiplerince bulundurulmasına belirli şartlarla izin verilmiştir. Mevzuat değişebileceği için somut durum İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden doğrulanmalıdır.
Mevzuatta Yasaklı Köpek Irkları Nasıl Tanımlanır?
Günlük dilde “yasaklı köpek ırkları” ifadesi kullanılsa da 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ilgili Bakanlık düzenlemesindeki hukuki kavram “tehlike arz eden hayvan”dır. Yasaklar köpeğin yalnızca dışarıda nasıl gezdirileceğini değil sahiplenme ve üretim gibi işlemleri de kapsar.
Tehlike Arz Eden Hayvan Kavramı
Kanun, Bakanlıkça belirlenen tehlike arz eden hayvanları üretmeyi, sahiplenmeyi, sahiplendirmeyi, barındırmayı, beslemeyi, takas etmeyi, sergilemeyi ve hediye etmeyi yasaklar. Ayrıca bu hayvanların Türkiye'ye girişi, satışı ve reklamı da yasak kapsamındadır. Aykırılık halinde idari yaptırım ve hayvana el konulması gibi sonuçlar doğabilir.
Bir ırkın listede bulunması, o ırka ait her köpeğin aynı davranışı göstereceği yönünde bilimsel bir değerlendirme değildir; mevzuatın kullandığı sınıflandırmadır. Köpek davranışı genetik eğilimler, sağlık, erken deneyim, sosyalleşme ve bakım koşullarının birlikte etkisiyle şekillenir.
Irk Listesi ve Melez Köpeklerin Durumu
Tarım ve Orman Bakanlığının 2021/48 sayılı Genelgesi altı ırkı açıkça listeler. Bakanlığın il müdürlüğü duyurularında bu ırkların melezlerinin de yasak kapsamında olduğu belirtilir. Ancak karışık ırklı bir köpeğin hangi ölçütle bu kapsama alındığı somut olayda tartışmalı olabilir.
Yalnızca renk, kafa biçimi veya kaslı görünüm üzerinden kesin ırk kararı vermek güvenilir değildir. Resmî işlemle karşılaşan sahip, değerlendirmeyi yapan kurumdan yazılı dayanak ve izlenecek itiraz yolunu istemeli; gerekiyorsa hayvan hukuku alanında çalışan bir hukukçudan destek almalıdır.
Türkiye'de Tehlike Arz Eden Olarak Belirlenen Köpek Irkları
Güncel Bakanlık genelgesindeki liste altı ırktan oluşur. İsimlerin yazımı farklı kaynaklarda küçük değişiklikler gösterebilse de kapsam resmî belgeden kontrol edilmelidir.
Amerikan Pitbull Terrier
Genelgede “Amerikan Pitbull Terrier” adıyla yer alan bu köpek, güçlü ve atletik yapılı bir terrier tipi olarak bilinir. Pitbull sözcüğü günlük kullanımda farklı görünüme sahip köpekler için geniş biçimde kullanıldığı için yalnızca sözlü tanımlama resmî ırk tespiti sayılmamalıdır.
Bu ırk için yeni üretim, sahiplenme ve sahiplendirme yasaktır. Süresi içinde kayıt altına alınmış bir köpeğin dolaştırılması ise kayıt belgesi, tasma ve ağızlık gibi özel yükümlülüklere tabidir.
Dogo Argentino
Dogo Argentino, Arjantin kökenli, beyaz renkli ve güçlü yapılı bir köpek ırkıdır. Türkiye'deki tehlike arz eden hayvanlar listesinde adı açıkça bulunur. Üretim, satış, hediye etme ve ülkeye giriş dahil kanunda belirtilen yasaklar bu ırk için uygulanır.
Fila Brasileiro
Brezilya kökenli iri bir koruma köpeği olan Fila Brasileiro, bazı resmî Türkçe belgelerde “Fila Brasiliero” şeklinde de yazılabilir. İsimdeki yazım farkı, genelgede belirtilen ırkın kapsamını değiştirmez. Sahiplerin güncel işlem için Bakanlık birimleriyle görüşmesi gerekir.
Japanese Tosa
Japanese Tosa veya Tosa, Japonya kökenli iri ve güçlü bir köpek ırkıdır. 5199 sayılı Kanun kapsamındaki eski listelerde de adı bulunan ırklardandır. Mevcut düzenlemede üretimi, sahiplenilmesi, sahiplendirilmesi ve diğer sayılan işlemler yasaktır.
American Staffordshire Terrier
American Staffordshire Terrier, 2021 yılında oluşturulan komisyon kararıyla tehlike arz eden hayvanlar listesine eklenen ırklardandır. Amerikan Pitbull Terrier ile benzer görünebilse de kinolojik açıdan ayrı bir ırk adı taşır. Her iki ad da genelgede ayrı ayrı yer alır.
American Bully
American Bully de aynı genelgeyle listeye dahil edilmiştir. Irk içinde farklı boyut sınıfları bulunması yasak kapsamını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. “Pocket”, “standard” veya başka ticari adlarla sunulan bir köpeğin yasal durumu resmî makamdan doğrulanmalıdır.
Bu Irklar İçin Hangi İşlemler Yasaktır?
Yasal düzenleme yalnızca satış yasağından ibaret değildir. Hayvanın üretilmesinden reklamına kadar geniş bir işlem grubu yasaklanmıştır. Eski kayıtlı köpekler için tanınan istisna yeni sahiplenme hakkı olarak yorumlanmamalıdır.
Üretim, Sahiplenme, Satış ve Ülkeye Giriş Yasağı
Listelenen köpekleri üretmek, sahiplenmek, sahiplendirmek, barındırmak, beslemek, takas etmek, sergilemek ve hediye etmek yasaktır. Türkiye'ye girişlerini, satışlarını ve reklamlarını yapmak da yasak kapsamındadır. İnternet ilanı açmak veya ücretsiz devir yapmak bu düzenlemenin dışında değildir.
Bir hayvanı sokakta bulma, miras kalması veya başka olağan dışı durumlarda kendi başına devir işlemi yapılmamalıdır. İzlenecek yol belediye, kolluk ve İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüyle yazılı biçimde görüşülmelidir.
Kayıtlı Köpeklerin Dolaştırılma Kuralları
Geçiş süresi içinde kısırlaştırılıp veri tabanına kaydedilmiş köpekler kayıt belgesiz, ağızlıksız ve tasmasız dolaştırılamaz. Halkın yoğun bulunduğu yerler ile çocuk oyun alanları ve parklara sokulamaz. Kurallara aykırılığın tekrarı hayvana el konulmasına kadar ilerleyebilir.
Köpek ağızlığı doğru ölçüde olmalı, köpeğin solumasına ve gerektiğinde su içmesine izin vermelidir. Ancak uygun ekipman kullanmak, mevzuatta belirtilen alan yasağını ortadan kaldırmaz.
Süresi İçinde Kayıt Altına Alınmış Köpeklerin Durumu
Genelge yürürlüğe girdiğinde bu köpekleri elinde bulunduranlara belirli tarihe kadar kısırlaştırma ve kayıt işlemlerini tamamlama imkânı tanınmıştır. Bu geçiş süresi 14 Ocak 2022 tarihinde sona ermiştir.
Kısırlaştırma, Mikroçip ve PETVET Kaydı
Geçiş hükmünden yararlanabilmek için köpeğin kısırlaştırılması, mikroçiple kimliklendirilmesi ve belgeyle İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurularak PETVET'e kaydedilmesi gerekiyordu. Zamanında kaydedilen köpeklerin pasaport ve kayıt belgeleri muhafaza edilmelidir.
Bugün kayıtsız bir köpek için geçmiş tarihli işlem yapılamaz. Böyle bir durumla karşılaşan kişinin köpeği gizlemek, satmak veya elden çıkarmak yerine yetkili müdürlükten yazılı yönlendirme alması gerekir.
Sahiplerin Güncel Yükümlülükleri
Kayıtlı köpeğin kısırlaştırma ve mikroçip bilgileri güncel tutulmalı; pasaport ile kayıt belgesi gerektiğinde ibraz edilmelidir. Dışarıda tasma ve ağızlık kullanılmalı, yasaklanan kalabalık alanlara girilmemelidir. Kayıp, ölüm veya adres değişikliği gibi durumlar PETVET kurallarına uygun biçimde bildirilmelidir.
İdari para cezaları her yıl yeniden değerlenebildiği için eski duyurulardaki tutarlara güvenilmemelidir. Güncel ceza ve işlem bilgisi resmî makamdan alınmalıdır.
Irkın Yanlış Belirlenmesi Halinde Ne Yapılmalı?
Köpek görünüş benzerliği nedeniyle listede bulunan bir ırk olarak kaydedilmişse önce pasaport, mikroçip kaydı, varsa şecere ve sahiplenme belgeleri toplanmalıdır. Irk tespitinin hangi belge ve uzman değerlendirmesine dayandığı ilgili kurumdan yazılı olarak sorulabilir. Sosyal medya yorumu veya satıcının eski beyanı resmî delilin yerini tutmaz.
İdari işlem uygulanmışsa tebligat tarihi ve başvuru süreleri önemlidir. Hak kaybını önlemek için baronun adli yardım birimi veya hayvan hukuku alanında çalışan bir avukatla görüşmek en güvenli yoldur. Bu içerik genel bilgilendirmedir ve bireysel hukuki görüş yerine geçmez.
Mevzuat Bilgisi Nereden Doğrulanmalı?
Irk listesi için Tarım ve Orman Bakanlığının Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 2021/48 sayılı Genelge ile 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu esas alınmalıdır. Uygulamadaki kayıt, denetim ve bildirim süreci İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden öğrenilebilir. Resmî Gazete ve Bakanlık duyuruları, güncel olmayan haberlerden daha güvenilir kaynaklardır.
Sonuç olarak Türkiye'de altı köpek ırkı tehlike arz eden hayvan olarak belirlenmiştir ve bu ırklara yönelik geniş kapsamlı yasaklar vardır. Süresi içinde kayıt edilen köpekler özel koşullarla sahiplerinde kalabilse de yeni üretim veya sahiplenme serbest değildir. Kurallar ve yaptırımlar değişebileceğinden her işlem öncesi güncel resmî bilgi alınmalıdır.
